I-Tuk-tuks, eyaziwa nangokuthi ama-auto rickshaw, izimoto ezidumile eziqashelwa kabanzi ngedizayini yazo ehlukile, ukufinyeleleka kwayo, kanye nokuba lula. Evame ukubonakala emadolobheni e-Asia, e-Afrika, naseLatin America, asebenza njengendlela yokuthutha engokoqobo kubo bobabili abagibeli nezimpahla. Nakuba abantu abaningi bechaza ama-tuk tuks njengamabhayisikili anamasondo amathathu, lokhu kuhlukaniswa kungaphakamisa imibuzo: ingabe i-tuk tuk iyibhayisikili elinamasondo amathathu ngempela? Ake sihlole ubuchwepheshe, ukufana, kanye nomehluko phakathi kwalezi zimoto ezimbili ukuze siqonde ubudlelwano bazo kangcono.
Ukuqonda i-Tuk Tuk
I-tuk tuk iyimoto encane, enenjini enamasondo amathathu. Idizayini yayo ngokuvamile ihlanganisa:
- Ikhabethe elimboziwe lokuvikela abagibeli esimeni sezulu.
- Ukuhlala abagibeli abangafika kwabathathu noma abane, kuye ngemodeli.
- Indawo engaphambili yomshayeli, evame ukuvuleka noma kuvalwe kancane.
- I-compact motor, ngokuvamile esebenza ngophethiloli, udizili, noma ugesi okhulayo.
Ama-Tuk tuk adumile kwezokuthutha zasemadolobheni amabanga amafushane, ngenxa yokuqondisa kwawo ezindaweni eziminyene kanye nezindleko eziphansi zokusebenza uma kuqhathaniswa nezimoto.

Liyini Ibhayisikili Elithathu?
Ibhayisikili elinamasondo amathathu inoma iyiphi imoto enamasondo amathathu, engahamba ngemoto noma engeyona imoto. Amabhayisikili amathathu ahlukaniswe ngokwezinjongo zawo:
- Amabhayisikili amathathu ahamba ngePedal: Isetshenziselwa ukuzijabulisa, ukuvocavoca umzimba, noma njengorisho kwezinye izifunda.
- Amabhayisikili amathathu anezithuthuthu: Ifakwe izinjini futhi isetshenziselwe ukuthutha abagibeli noma izimpahla.
Amabhayisikili amathathu anezithuthuthu angahluka kakhulu ekwakhiweni kwawo, kusukela ekwakhiweni okulula kohlaka oluvulekile kuye ezimotweni eziyinkimbinkimbi ezinamakhabethe noma izindawo zokugcina.
Ukufana Phakathi Ama-Tuk Tuks nama-Tricycles
Ama-Tuk tuks abelana ngezici ezimbalwa ngamabhayisikili amathathu anezithuthuthu, okuholela ekuhlukaniseni kwawo njalo njengamabhayisikili anamasondo amathathu:
- Ukucushwa Kwamasondo Amathathu: Womabili ama-tuk tuk namabhayisikili amathathu anamasondo amathathu, okwenza lokhu kufana kwawo okusobala kakhulu.
- Idizayini Ehlangene: Zombili lezi zimoto zincane futhi zilula, okuzenza zilungele ukuhamba emigwaqweni emincane nezindawo zasemadolobheni eziminyene.
- Ezokuthutha Ngezomnotho: Zombili ziyizinketho ezingabizi kakhulu zokuthutha abagibeli noma izimpahla ngokuhamba amabanga amafushane.
- Ukwenza ngokwezifiso: Njengamabhayisikili amathathu, ama-tuk tuks avumelana nezimo kakhulu, anezinguqulo eziklanyelwe ukuthutha impahla, ukusetshenziswa kwabagibeli, noma amabhizinisi eselula.
Umehluko Phakathi Kwama-Tuk Tuks Namabhayisikili Amathathu Esintu
Naphezu kwezici zabo ezabiwe, kunomehluko ophawulekayo owehlukanisa ama-tuk tuks kumabhayisikili amathathu avamile:
1. Ukuklama Nesakhiwo
- Ama-Tuk tuks avamise ukuvaleka noma avalwe kancane, anikeze ukuvikeleka entweni. Lokhu kubenza bafaneleke kakhulu ekusetshenzisweni kwesimo sezulu sonke uma kuqhathaniswa namabhayisikili amathathu ozimele ovulekile.
- Amabhayisikili amathathu anezithuthuthu esintu ngokuvamile anomklamo olula, onendawo yokuhlala evulekile noma indawo eyisisekelo yempahla.
2. Amandla Enjini
- AmaTuk tuk ngokuvamile anezinjini ezinamandla kakhudlwana, ezivumela ukuthi zithwale imithwalo esindayo futhi zizulazule ezindaweni eziphakeme kakhulu.
- Amabhayisikili amathathu anezithuthuthu angase asebenzise izinjini ezincane noma abe namandla e-pedal, anciphise isivinini sawo namandla okulayisha.
3. Inhloso kanye nokusebenza
- Ama-Tuk tuks aklanyelwe ukuthutha abagibeli ezindaweni zasemadolobheni, ngokuvamile alawulwa futhi asetshenziswe njengengxenye yezinhlelo zezokuthutha zomphakathi.
- Amabhayisikili amathathu, ikakhulukazi ezindaweni zasemaphandleni, avame ukusetshenziselwa izinjongo ezihlukahlukene, okuhlanganisa ukuthwala impahla yezolimo, ukuthengisa ngomakhalekhukhwini, noma izinto zokuhamba zomuntu siqu.
4. Umbono Wamasiko
- Ama-Tuk tuks aziwa kabanzi njengesigaba esihlukile sezimoto, esivame ukuhlotshaniswa nezifunda ezithile ezifana neThailand, India, kanye nePhilippines.
- Amabhayisikili amathathu, okuyisigaba esibanzi, awaqondile ngokwesiko futhi ahlanganisa imiklamo nokusetshenziswa okubanzi.
Ingabe ama-Tuk Tuks Tricycles?
Ngokombono wezobuchwepheshe, i-tuk tuk ifaneleka njengohlobo lwebhayisikili elinamasondo amathathu elinezithuthuthu ngenxa yokumiswa kwayo okunamasondo amathathu. Nokho, ekusetshenzisweni okuvamile, igama elithi “ibhayisikili elinamasondo amathathu” livame ukubhekisela ezimotweni ezilula nezikhethekile, kuyilapho elithi “tuk tuk” lisho isigaba esithile sorisho abahamba ngezimoto abanezici eziyingqayizivele nokubaluleka kwamasiko.
Lo mehluko ubaluleke kakhulu ezifundeni lapho zombili izimoto zihlala khona. Isibonelo:
- ENingizimu-mpumalanga ye-Asia, ama-tuk tuks ajwayele ukuhlotshaniswa nezokuthutha abagibeli basemadolobheni, kuyilapho amabhayisikili amathathu anezithuthuthu angase anikeze izidingo zasemaphandleni noma zezinhloso eziningi.
- E-Afrika, ama-tuk tuks avame ukusetshenziswa ezinsizeni zokwabelana ngamahhashi, okuwenza ahluke kumabhayisikili amathathu alula.
Isiphetho
Nakuba i-tuk tuk ngokobuchwepheshe ingabhekwa njengohlobo lwamabhayisikili amathathu, ukwakheka kwayo, ukusebenza kwayo, nokubaluleka kwamasiko kuyenza ibe isigaba esihlukile semoto. Ama-Tuk tuks anikela ngezici ezithuthuke kakhulu namandla uma kuqhathaniswa namabhayisikili amathathu endabuko, okuwenza abe yinketho ekhethwayo kwezokuthutha zasemadolobheni. Kungakhathaliseki ukuthi uyibiza nge-tuk tuk noma ibhayisikili elinamasondo amathathu, akukho ukuphika ukubaluleka okungokoqobo kwale moto enamasondo amathathu ehlukahlukene emiphakathini emhlabeni jikelele.
Isikhathi sokuthumela: 12-03-2024
